377VER
Programma
Stedenbouwkundig onderzoek
Locatie
Neder-Over-Heembeek
Datum
2021 - 2022
Thema's
Stedelijk, Renovatie, Overheidsopdracht
Fase
Afgerond
Oppervlakte
Team
collectif ipé, brat
Opdrachtgever
De stad Brussel en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest
Budget
DWC - Duurzaam wijkcontract Versailles
Het heterogene stadslandschap van Neder-Over-Heembeek, als het ware een ‘stad in stukjes’, is kenmerkend voor de urbanisatie van de 20ste eeuw. Het gevaar van een ‘stad in stukjes’ is dat de opdeling van de stadsvormen vaak samenvalt met een sociale en economische opdeling. De ‘cité Versailles’, op vraag van de bewoners tegenwoordig ‘Versailleswijk’ genoemd, vormt in dit opzicht een bijzonder opmerkelijk geheel. Toch blijft er de neiging tot stigmatisering.
De wijk integreren in de stad en de samenhang tussen de verschillende projectschalen
De uitwerking van het Duurzaam Wijkcontract (DWC) Versailles houdt rekening met het unieke karakter van de wijk, het resultaat van stedenbouw op betonplaten, met een hoge bevolkingsdichtheid en gefragmenteerde open ruimtes. Het programma van het DWC Versailles is niet alleen gericht op het verbeteren van de openbare ruimtes in de wijk en het versterken van de voorzieningen en faciliteiten, maar ook op het verbeteren van de toegankelijkheid voor alle bewoners en op het smeden van banden met de omliggende wijken.
Het programma is het resultaat van een proces waarbij in ruimte en tijd wordt uitgezoomd. Om na te denken over de noodzakelijke veranderingen in de Versailleswijk, moeten de geschiedenis en de ontwikkeling van deze wijk nog eens onder de loep worden genomen. Daaruit blijkt het onvoltooide karakter van het project. De oorspronkelijk geplande voorzieningen in de buurt zijn immers nooit gerealiseerd. Dat geldt ook voor de stadssnelweg die door de wijk zou lopen, waardoor er een onbebouwde strook is ontstaan die ‘groene corridor’ wordt genoemd. Het gaat om een standaard open ruimte die wacht op een herinrichting van het landschap.
Leven in een solidair landschap: een inclusieve dimensie voor alle doelgroepen
Bij het ontwikkelen van het project was het leitmotiv 'Leven in een solidair landschap’. Het doel is om de bewoners te ondersteunen in hun wens om de gezelligheid en de leefbaarheid van de wijk te verbeteren en om de wijk beter open te stellen voor de omwonenden. Deze participatieve benadering (bottom-up) wordt gecombineerd met een top-downbenadering, waarin de uitdagingen, ambities en werkwijzen in verband met de planningsinstrumenten op hogere niveaus – gemeentelijk, gewestelijk en zelfs mondiaal – worden geïntegreerd en toegelicht.
Het landschap wordt beschouwd als een essentieel onderdeel van de levenskwaliteit in deze wijk. Het resultaat is een masterplan dat de banden tussen de wijkarchitectuur en het landschap versterkt: wonen in de Versailleswijk is wonen in een grote tuin, een grote tuin met openbare voorzieningen die toegankelijk zijn voor alle bewoners van de wijk en de omgeving.
Het opstellen van een masterplan voor al deze ruimtes zal de landschappelijke kwaliteiten van de wijk versterken en de integratie ervan in de ecologische en territoriale continuïteit van de aangrenzende open ruimtes en agrarische gebieden bevorderen.
De hierboven beschreven ruimtelijke visie wordt ondersteund door een operationeel programma waarin wordt bepaald welke acties zullen worden ondernomen door middel van de toewijzing van een budget en de betrokkenheid van projectdragers en partners bij het beheer van de locaties en de infrastructuur voorzien in het basisdossier. .
De ‘grote wijkvoorzieningen’ en een gemengd, intergenerationeel project
Deze aanpak wordt bijzonder goed geïllustreerd door twee ingrepen. Het meest symbolische voorbeeld is het grote multifunctionele buurtcentrum, dat niet alleen onderdak biedt aan een polyvalente zaal en het huis voor het kind, maar waar bovendien sportactiviteiten worden gekoppeld aan een opleidingscentrum, zodat een dynamische en stimulerende plek wordt gecreëerd om jongeren aan werk te helpen.
De voorziening vervangt de fysieke barrière - het beton van een ongebruikt parkeerterrein - en zorgt voor een band met de bestaande scholen aan de rand van de wijk. Deze overgang vormt een netwerk van openbare fasciliteiten gaande van de nieuwe grote wijkvoorziening, het project voor een nieuw verenigingscentrum tot het jeugdcentrum.
Aan de noordelijke rand wordt aan de voet van het OCMW-project voor intergenerationele woningen een nieuwe voorziening aangelegd met een gemeenschappelijke moestuin. Dat zou eenzame senioren en eenoudergezinnen op één plek samenbrengen.
Het op elkaar afstemmen van de verschillende schalen van deze voorzieningen – op grootstedelijk, gemeentelijk en buurtniveau – bevordert de banden binnen een wijk, waardoor deze haar identiteit, maar ook haar openheid versterkt.
