375MOD
Programma
Collectieve huisvesting
Locatie
Berchem-Sainte-Agathe
Datum
2021
Thema's
Stedelijk, Renovatie, Overheidsopdracht
Fase
Lopend
Oppervlakte
18 000 m²
Team
Label, BESP, MK Engineering, Ann Voets
Opdrachtgever
Comensia
Budget
€ 37 200 000
De renovatie van de Moderne Wijk
De Moderne Wijk, aan het begin van de jaren 1920 ontworpen door Victor Bourgeois (en misschien door Louis Van der Swaelmen?), wordt geleidelijk gerenoveerd op initiatief van de huurderscoöperatie Comensia.
De afgelopen jaren heeft Karbon’ de kans gekregen om twee belangrijke typologieën van de Wijk te renoveren: type C, de Bovenhuizen (278BER) en het collectieve gebouw van type K op het Initiatiefplein en de Beheerstraat (331INI). Deze projecten, die stapsgewijs werden uitgevoerd, waren gebaseerd op het onderzoek van architect Iwan Strauven naar het architecturale werk van Victor Bourgeois. In zijn werk Modernity, tradition and neutrality benadrukt hij het structurele contrast tussen het resoluut moderne karakter van de Wijk, dat met name tot uiting komt in de articulatie van kubistische volumes en de toepassing van innovatieve bouwtechnieken – zoals het “Non Plus”-beton – en meer traditionele elementen, die onder meer te herkennen zijn aan het gebruik van rotsbepleistering, houten vloeren en kruisramen.
Deze bevindingen hebben het mogelijk gemaakt om de kennis van de constructieve en formele logica van dit beschermd geheel te verfijnen en een coherente strategie voor te stellen voor de hele wijk. Vandaag richt het renovatieproject zich dus op de 13 andere woningtypes (173 woningen) waaruit de wijk bestaat. De renovatie wordt uitgevoerd in samenwerking met Label Architecture, Architecture Parallèle en Ann Voets en springt voorzichtig om met de bestaande structuren, met als doel de unieke kwaliteiten van de gebouwen en landschapsstructuren van de wijk zorgvuldig te behouden en te restaureren, terwijl de nodige veranderingen worden aangebracht om ervoor te zorgen dat de woningen voldoen aan het hedendaagse gebruik en de huidige technische en functionele eisen.
Terug naar de kwaliteiten van een tuinwijk
Door de decennia heen hebben de asfaltering van de straten, de afsluiting van de balkons en de geleidelijke achteruitgang van zowel de gebouwen als de omgeving de oorspronkelijke kwaliteiten van de Moderne Wijk aangetast. Het huidige project heeft tot doel dit internationaal erkende erfgoed in ere te herstellen en de Wijk haar oorspronkelijke identiteit als tuinwijk terug te geven. Door het netwerk van steegjes nieuw leven in te blazen en de acht vegetatielagen die de site structureren te benadrukken, kan de landschappelijke logica ervan worden hersteld. Deze verschillende beplantingen en hun variaties in ritme, hoogte en dichtheid maken het mogelijk om privétuinen en openbare ruimtes te verbinden in een coherent systeem dat het uitzicht, de drempels en het verkeer structureert.
Erfgoed bewonen
De renovatie van een complex van sociale woningen vereist noodzakelijkerwijs een verbetering van de thermische isolatie van de schil.
Hier dwingt het erfgoedkarakter van de Moderne Wijk natuurlijk tot de keuze voor isolatie van binnenuit, waardoor het oorspronkelijke uiterlijk en de oorspronkelijke verhoudingen van de gebouwen behouden blijven en de kwetsbaarheid die inherent is aan pleisterwerk op isolatie wordt vermeden. De buitengevels worden eveneens zorgvuldig gerestaureerd: het onderscheid tussen ruwe pleister en gladde pleister op de ondermuren wordt opnieuw gedefinieerd, de betonnen vensterbanken worden hersteld en de bakstenen op hun kant aan de ingangen worden gerestaureerd. Door de restauratie van de ramen in hun oorspronkelijke kleuren, aan het licht gekomen door stratigrafisch onderzoek, wordt geleidelijk aan ook het kleurenpalet – rood, groen en blauw – hersteld, wat essentieel is voor het stedelijke landschap van de Wijk.
Hoewel het project zich richt op de restauratie van de Moderne Wijk als erfgoed, heeft het ook aandacht voor hedendaagse ingrepen en nieuwe manieren van wonen. Zo worden de typologieën aangepast, met het oog op minimale sloop en behoud van de bestaande structuren: woonkamers worden opengetrokken om doorzonruimtes te creëren, zolders worden ingericht als slaapkamer of extra kamer, twee typologieën worden samengevoegd om woningen met 4 en 5 slaapkamers te creëren.
Compatibele bouwsystemen
De renovatie van de Moderne Wijk is gebaseerd op een zorgvuldige analyse van de gebouwen en op technische keuzes die aansluiten bij de toenmalige bouwkundige logica, om de robuustheid en duurzaamheid van de ingrepen te garanderen. Uit onderzoek naar het cellenbeton, “Non Plus” genaamd, zijn de licht isolerende en waterregulerende eigenschappen ervan naar voren gekomen. Deze eigenschappen kunnen goed worden gecombineerd met die van het kalkhennepbeton, dat op natuurlijke wijze de vochtigheid reguleert zonder de structurele stevigheid aan te tasten en het risico op condensatie bij de bouwknopen beperkt. De combinatie van deze twee materialen vormt een massief en samenwerkend muurcomplex, dat zowel de thermische inertie van de schil als de stabiliteit van het binnencomfort versterkt.
