325SCT
Programma
Stedenbouwkundig onderzoek, Stedenbouwkundig project
Locatie
Brussel
Datum
2018 - 2027
Thema's
Stedelijk, Overheidsopdracht
Fase
Lopend
Oppervlakte
30 000 m²
Team
Agence TER, Arcadis
Opdrachtgever
Brussel Mobiliteit
Budget
€ 10 000 000
Herinrichting en herkwalificatie van het plein, de bruggen, de Sainctelettesquaire en het Ijzerplein
Een kompas in het stadslandschap
Sainctelette bevindt zich op de kruising van twee grote Brusselse territoriale structuren: de as van het kanaal en de as Leopold II. Deze uitzonderlijke ligging biedt de mogelijkheid om de échte schaal van de stadslandschappen te begrijpen. Vanaf deze plek ontvouwen zich de grootse stadsvergezichten: enerzijds naar het zuidelijke kanaal, met zijn smallere landschap, anderzijds naar de meer open ruimte van het noordelijke kanaal en de zeehaven, maar ook naar de basiliek van Koekelberg, Rogier en de Kruidtuin. Sainctelette ligt in het hart van de Zennevallei, tussen de 'bovenstad’ in het oosten, die zich uitstrekt van de Kunstberg tot het Zoniënwoud, en de ‘benedenstad’ in het westen, gevormd door de valleien van de Zenne en haar zijrivieren. De locatie biedt zo een unieke lezing van de diepte van deze vallei, van het kanaal tot aan de Kleine Zenne, die tegenwoordig ondergronds ligt.
De Zennevallei is in de loop der tijden doorkruist door talrijke waterlopen en kanalen met bovendien heel wat infrastructuur. Historische kaarten tonen de geleidelijke ontwikkeling van het gebied, van een locatie buiten de stadsmuren aan de oever van de Zenne tot de aanleg van het kanaal, de kades en de eerste spoorlijnen. Deze veranderingen hebben de industrialisering aan de stadspoorten bevorderd en geleid tot het ontstaan van een heuse 'productieve stad’ rond Sainctelette. De aanleg van de Leopold II-as en de wijziging van het tracé van het kanaal hebben vervolgens de rol van deze locatie als stedelijk knooppunt versterkt, op het snijvlak van zeer uiteenlopende stadsweefsels en wijken. Vandaag de dag luidt het geleidelijke verdwijnen van de industriële activiteiten een nieuwe ontwikkelingsfase in rond het kanaal, met de bouw van woningen, voorzieningen, groene zones en nieuwe openbare ruimtes. Zo wordt Sainctelette een kompas voor de metropool: een plek om zich te oriënteren en een baken, waar de vergezichten de samenhang van het Brusselse grondgebied zichtbaar maken.
Een kruispunt tussen Brusselse wijken en tijdelijkheid
Op wijkniveau ligt Sainctelette op het kruispunt van verschillende stedelijke structuren en aaneengesloten openbare ruimtes. Het gebied vormt een schakel tussen de historische stad, de nieuwe wijken langs het kanaal en de gemeente Molenbeek, en verbindt bovendien ruimtes met zeer uiteenlopende identiteiten. Vanuit het stadscentrum lopen de met bomen omzoomde promenades en de oude dokken door tot aan het IJzerplein. In het noorden sluit het Maximiliaanpark aan op dit geheel en ligt aan de met bomen omzoomde lanen van het historische centrum. De kades langs het kanaal en het Materialenkaaipark verbinden Sainctelette met de uitgestrekte ruimtes langs het kanaal, zoals Tour & Taxis en het Vergote-bekken. De Leopold II-as vormt op zijn beurt de ruggengraat tussen de historische stad en de productieve stad door het Elisabethpark, Rogier en de Kruidtuin met elkaar te verbinden.
Deze samenvoeging van openbare ruimtes gaat gepaard met een uitstekende bereikbaarheid binnen de stadsagglomeratie. Dankzij de metro, de tram, de bussen, de waterbus, de fietsroutes en de nabijheid van het Noordstation maakt Sainctelette deel uit van een gevarieerd mobiliteitsnetwerk dat zowel lokaal, gewestelijk als nationaal is. Toch wordt de huidige ruimte nog steeds gekenmerkt door versnippering en de dominante rol van de infrastructuur. De verschillende oevers, wijken en vervoerswijzen zijn nog onvoldoende met elkaar verbonden. De herinrichting moet dus zorgen voor een nieuwe continuïteit en vlotte overgang tussen deze elementen, de doorstroming van de ene wijk naar de andere vergemakkelijken en de overstap tussen de diverse vervoerwijzen duidelijker maken. In het kader van de strategie voor de stedelijke herontwikkeling van het kanaal vormt Sainctelette dan ook een van de sleutelgebieden van dit nieuwe centrum van Brussel.
Van infrastructuur naar plein: het brugplein
Het project verandert Sainctelette in een heus brugplein, een openbare ruimte die het kanaal overspant en de twee oevers dichter bij elkaar brengt. De overbrugging is niet langer enkel een verkeersvoorziening: het wordt een locatie, een plein en een gedeelde ruimte. Het brugplein verbindt stadsfragmenten die in de loop der tijd uit elkaar zijn gegroeid en geeft Sainctelette opnieuw een rol als een ruimte die zich uitstrekt over het kanaal, waardoor beide kanten van de Zennevallei en de twee gemeenten met elkaar worden verenigd. Het benadrukt het kanaal als verbinding tussen het oosten en het westen van de stad, en niet langer als een barrière.
Het project geeft de laan een nieuwe invulling, verbetert de kwaliteit van de bruggen en rekt de openbare ruimte op tot aan de gevels. De soms iconische gebouwen rondom Sainctelette dragen bij aan de vormgeving en het ‘creëren van ruimte’. Twee grote landschappelijke promenades brengen landschap, stedenbouwkundige inrichting en zachte mobiliteit samen en structureren dit nieuwe plein. In het zuiden vormt de promenade het verlengde van de met planten omzoomde route in het historische stadscentrum en verbindt de openbare ruimtes rond de Leopold II-as. In het noorden loopt ze langs de 'productieve stad’ en het Béco-bekken waardoor het weidse landschap van het kanaal en de haven worden benadrukt. Ze biedt toegang tot het Materialenkaaipark, de aanlegsteiger voor de aken, het Kaaitheater, het museum Kanal en het Maximiliaanpark.
Het brugplein brengt, door zijn ruimte en vergezichten, ook verschillende delen en tijdperken van Brussel samen. Het uitzicht op het kanaal, de haven, de basiliek van Koekelberg, Rogier en de Kruidtuin creëert nieuwe visuele verbindingen tussen de architectonische elementen en de wijken waartoe ze behoren. Deze herkenningspunten dragen bij aan de vorming van een mentale kaart van de stad en maken de ruimte waarin ze zich bevinden leesbaar. Sainctelette wordt zo een plaats waar landschap, openbare ruimte en mobiliteit samenkomen: een nieuw centrum voor de stad en voor de omliggende wijken.
